Con không thích học: cách giữ động lực mà không ép

Khi con không thích học, ép thêm giờ học hiếm khi giải quyết được gì. Phần lớn trẻ lười học có một lý do cụ thể đằng sau: bài quá khó, quá chán, con sợ sai, hoặc con không thấy học để làm gì. Tìm đúng lý do rồi chỉnh đúng chỗ đó, động lực học của con sẽ quay lại mà bố mẹ không phải nói nặng.

Bài này đưa ra cách nhận ra lý do, những câu nói nên đổi, và một kế hoạch hai tuần để tạo động lực học cho con tại nhà.

Trẻ lười học thường vì một trong bốn lý do

Chữ “lười” dễ nói nhưng không giúp được gì, vì nó không chỉ ra phải sửa ở đâu. Hãy quan sát con trong vài buổi làm bài và đối chiếu:

Lý do	Con thường thể hiện	Nên chỉnh
Bài quá khó	Ngồi lâu không viết được, hỏi liên tục, bỏ ngang	Chia nhỏ bài, làm mẫu một câu đầu
Bài quá dễ, lặp lại	Làm qua loa, sai ẩu, nói “chán lắm”	Thêm thử thách, cho con chọn bài khó hơn
Sợ sai	Không dám viết, xóa đi xóa lại, giấu bài	Khen sự cố gắng, coi lỗi là bình thường
Không thấy ý nghĩa	Hỏi “học cái này làm gì?”	Nối bài học với việc con quan tâm

Một đứa trẻ có thể chán môn này nhưng sợ sai ở môn khác. Vì vậy hãy quan sát theo từng môn, không kết luận chung “con lười”.

Những câu nói làm mất động lực, và cách nói thay

Lời nói hằng ngày của bố mẹ ảnh hưởng nhiều đến cách con nghĩ về bản thân khi học. Khen “con thông minh” nghe dễ chịu, nhưng khi gặp bài khó, con dễ nghĩ “mình không thông minh nữa” và bỏ cuộc. Khen cách con làm thì con biết phải làm gì lần sau.

Ba nguyên tắc đằng sau bảng trên:

• Nói về việc làm, không nói về con người. “Bài này con làm vội” thay vì “con ẩu”.
• Cụ thể hơn chung chung. “Con đã tự tìm ra chỗ sai” có sức nặng hơn “giỏi lắm”.
• Kết thúc bằng câu hỏi. “Lần sau con muốn thử cách nào?” để con là người quyết định.

Video ngắn của Khan Academy ở cuối bài, “You Can Learn Anything”, nói về ý này bằng tiếng Anh dễ hiểu. Bố mẹ có thể xem cùng con lớn hơn.

Ba thứ giúp con muốn học

Từ bốn lý do ở trên, có thể rút ra ba thứ trẻ cần để tự muốn học:

Được chọn. Trẻ có động lực hơn khi được quyết định một phần: học môn nào trước, ngồi ở đâu, làm bài lẻ hay bài chẵn. Lựa chọn nhỏ vẫn có tác dụng.

Thấy mình tiến bộ. Con cần nhìn thấy mình làm được nhiều hơn tuần trước. Một tờ giấy dán tường ghi “những từ con đã thuộc” hay “những bài con đã làm được” là đủ.

Có người cùng đi. Ngồi gần con 10 phút đầu giờ làm bài, hỏi con hôm nay ở lớp có gì vui, học cùng một nhóm bạn. Trẻ học vì những người con quý nhiều hơn vì điểm số.

Làm ngay: kế hoạch hai tuần

Tuần 1: quan sát và nới lỏng

1. Ghi lại ba buổi làm bài: con vướng ở đâu, lúc nào con hào hứng nhất.
2. Đoán lý do chính theo bảng ở trên, chỉ chọn một.
3. Bỏ một câu nói quen thuộc làm con khó chịu, thay bằng câu trong hình.
4. Cho con chọn thứ tự làm bài mỗi tối.

Tuần 2: chỉnh đúng một chỗ

1. Nếu bài quá khó: chia mỗi bài thành bước nhỏ, con làm xong bước nào tích bước đó.
2. Nếu bài quá chán: thêm một câu thử thách tự chọn, làm được thì có quyền chọn trò chơi cuối tuần.
3. Nếu con sợ sai: mỗi tối con kể một lỗi đã gặp và cách sửa, bố mẹ kể lại một lỗi của mình.
4. Nếu con không thấy ý nghĩa: tìm một việc thật dùng đến bài học, như đọc thực đơn tiếng Anh hay tính tiền đi chợ.

Cuối tuần 2, hỏi con: “Hai tuần qua, buổi học nào con thấy dễ chịu nhất?” Câu trả lời cho bạn biết nên giữ điều gì.

Nếu sau khi xem lại, bạn thấy con mệt vì lịch quá dày hơn là mất hứng, hãy đọc bài con học thêm quá nhiều.

Khi lớp học giúp giữ động lực

Lớp học thêm có thể làm con thích một môn hơn, hoặc ngược lại. Lớp nhỏ, có hoạt động, có sản phẩm để khoe thường giữ động lực tốt hơn lớp chỉ chép và làm bài.

Ở Smart Pens, lớp Tiếng Anh lớp 1–5 cho lớp 1–2 làm quen qua nghe, nói, bài hát và trò chơi, lên lớp 3–5 thì học đủ bốn kỹ năng theo lộ trình Cambridge. Lớp Lập trình cho trẻ cho con làm hoạt hình và trò chơi Scratch ngay từ chặng đầu, mỗi chặng kết thúc bằng sản phẩm con tự làm. Nếu con đang chán học, một buổi học thử là cách nhẹ nhàng để xem con có hứng lại không.