Luyện phát âm tiếng Anh cho trẻ tiểu học: 6 âm người Việt hay sai

Luyện phát âm tiếng Anh cho trẻ tiểu học hiệu quả nhất khi mỗi lần chỉ tập một âm, dùng gương, cặp từ gần giống nhau và trò chơi ngắn 5 phút, thay vì sửa mọi lỗi trong một câu. Sáu âm khó dưới đây là những chỗ người Việt hay sai vì tiếng Việt không có âm đó hoặc có nhưng dùng khác: th, âm cuối, sh và s, z, cụm phụ âm, và cặp i ngắn với ee dài. Bố mẹ không cần phát âm chuẩn; audio và video làm mẫu, bố mẹ chỉ cần cầm gương và chơi cùng con.

Vì sao trẻ Việt hay sai những âm này?

Mỗi ngôn ngữ có một bộ âm riêng. Khi gặp âm tiếng Anh không có trong tiếng Việt, trẻ tự thay bằng âm gần nhất mình đã biết. Ví dụ “think” thành “tink”, “five” thành “phai”, “street” thành “sơ-tờ-rít”.

Lỗi phát âm ở tuổi tiểu học là chuyện bình thường. Điều cần tránh là để lỗi lặp lại nhiều năm cho đến khi thành thói quen khó sửa. Sửa sớm, nhẹ nhàng, mỗi lần một âm là cách dễ nhất.

6 âm tiếng Anh người Việt hay sai

1. Âm th (think, three, this). Tiếng Việt không có âm này. Trẻ hay đọc thành t, đ hoặc s. Mẹo: đặt đầu lưỡi nhẹ giữa hai hàm răng rồi thổi hơi ra. Soi gương, phải thấy đầu lưỡi. Âm th có hai kiểu: thổi hơi không rung cổ (think, three) và có rung cổ (this, mother).

2. Âm cuối (cat, bag, five, books). Tiếng Việt kết thúc từ gọn, nên trẻ hay bỏ hoặc nuốt âm cuối của từ tiếng Anh. “Five” thành “phai”, “books” thành “búc”. Mẹo: đọc chậm, nhấn rõ âm cuối, nhất là v, s, z. Với từ số nhiều, chơi trò “một cái, nhiều cái”: book – books, cat – cats.

3. sh và s (ship – sip, she – see). Trẻ hay đọc lẫn hai âm. Mẹo: sh thì chu tròn môi như suỵt em bé ngủ; s thì mỉm cười, răng gần khít, hơi đi qua kẽ răng.

4. Âm z (zoo, nose, eyes). Trẻ hay đọc z thành d hoặc s. Mẹo: đặt tay lên cổ. Nói s thì cổ không rung, nói z thì cổ rung như tiếng ong bay. Từ như “nose”, “eyes” kết thúc bằng âm z dù viết bằng chữ s.

5. Cụm phụ âm (street, spring, school). Tiếng Việt không ghép hai, ba phụ âm liền nhau ở đầu từ, nên trẻ chèn thêm âm “ơ”: “sơ-cun” thay vì “school”. Mẹo: tập chậm từng phần, s… treet, rồi nói nhanh dần, không để có tiếng “ơ” ở giữa.

6. i ngắn và ee dài (ship – sheep, it – eat, sit – seat). Hai âm này làm đổi nghĩa từ. Mẹo: ee thì kéo dài, cười rộng; i thì ngắn, miệng thả lỏng hơn. Nói “sheep” như kéo dài tiếng kêu, “ship” thì gọn.

Video ngắn dưới đây của BBC Learning English giải thích hai kiểu âm th. Bố mẹ có thể xem cùng con rồi bắt chước theo.

Cách luyện phát âm tiếng Anh cho trẻ tại nhà

• Mỗi tuần một âm. Đừng sửa cả sáu âm cùng lúc. Chọn âm con sai nhiều nhất trước.
• Gương và tay. Gương để con thấy lưỡi và môi; tay đặt lên cổ để cảm nhận rung. Trẻ học bằng mắt và tay nhanh hơn nghe giảng.
• Nghe mẫu trước khi nói. Dùng audio bài học, từ điển có phát âm hoặc video. Nghe 2–3 lần rồi mới nói.
• Từ trước, câu sau. Khi con nói đúng từ, đặt từ vào câu ngắn: “I think so.”, “Three cats.”
• Sửa một lỗi mỗi lần. Con đọc cả câu, chỉ chọn một âm đang luyện để sửa. Những lỗi khác để tuần sau.

Nếu con đang học đọc, phụ huynh có thể đọc thêm bài Phonics là gì? để thấy phát âm và đọc chữ đi cùng nhau thế nào.

Làm ngay được: trò chơi “Trái hay phải?” 5 phút

Trò này luyện tai nghe phân biệt âm, bước cần có trước khi con nói đúng.

1. In hình trên, hoặc viết hai cột từ ra giấy.
2. Bố mẹ (hoặc audio từ điển) đọc một từ bất kỳ trong một cặp.
3. Con chỉ vào bên trái hoặc bên phải.
4. Đúng 5 lần liền thì đổi vai: con đọc, bố mẹ chỉ. Lúc này con phải nói rõ thì bố mẹ mới chỉ đúng.
5. Ghi lại cặp nào con hay nhầm để luyện tiếp hôm sau.

Mỗi cặp trong hình luyện một âm: ship – sheep là i ngắn và ee dài; sip – ship là s và sh; sink – think là s và th; Sue – zoo là s và z; cap – cab, bat – bad là âm cuối.

Lịch 6 tuần cho 6 âm

Tuần	Âm	Từ luyện	Câu ngắn
1	th	think, three, this, mother	I think so.
2	Âm cuối	five, books, bag, cats	I have five books.
3	sh và s	ship, sip, she, see	She can see a ship.
4	z	zoo, nose, eyes, is	Close your eyes.
5	Cụm phụ âm	street, spring, school, swim	Walk to school.
6	i và ee	ship, sheep, sit, seat	Sit on the seat.

Mỗi ngày 5 phút: một lượt trò “Trái hay phải?”, rồi con nói 4 từ và một câu của tuần. Cuối tuần, ghi âm con đọc câu của tuần bằng điện thoại. Sau sáu tuần, nghe lại bản ghi tuần 1 để con tự thấy khác biệt.

Muốn ghép phần luyện âm vào thói quen hằng ngày, bài 15 phút mỗi ngày: phụ huynh không giỏi tiếng Anh vẫn kèm con được có khung cả tuần.

Khi nào cần giáo viên sửa phát âm

Luyện ở nhà giúp con quen âm. Nhưng có những lỗi bố mẹ khó nghe ra, như nhấn sai âm trong từ, hay âm cuối con tưởng đã nói mà thật ra còn nhẹ. Lúc đó con cần người nghe trực tiếp và sửa đúng chỗ.

Trong khóa Tiếng Anh lớp 1–5 của Smart Pens, lớp có 5–9 trẻ, nên giáo viên nghe được từng con nói trong phần hỏi đáp, miêu tả tranh và kể chuyện. Phụ huynh muốn nghe giáo viên nhận xét phát âm của con có thể đăng ký học thử tại trung tâm ở Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng.